Pindaan Perlembagaan 1963: MA63 Dan Hak Sarawak Sabah

Saya faham ramai yang masih keliru tentang apa sebenarnya maksud “pindaan Perlembagaan 1963” dan bagaimana ia berkait rapat dengan hak Sabah serta Sarawak. Artikel ini menyajikan gambaran menyeluruh – dari latar belakang sejarah, peranan MA63, hingga implikasi politik dan undang‑undang terkini – berdasarkan maklumat terkini daripada sumber berita, rasmi dan komuniti.

📜 Latar Belakang Pindaan Perlembagaan Persekutuan 1963 dan 1965

Perlembagaan Persekutuan Malaysia pada asalnya dibentuk melalui Pejabat Perdana Menteri pada 1957 untuk Tanah Melayu sahaja. Pada 1963, selepas penandatanganan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) pada 9 Julai 1963 di London, Perlembagaan dipinda melalui Akta 26/1963 untuk menggabungkan Borneo Utara (Sabah) dan Sarawak serta Singapura. Pindaan 1963 menambahkan Jadual Kesembilan, Perkara 1(2) dan Perkara 112‑C‑D yang mengiktiraf status “negeri Borneo” serta menjamin hak‑hak khusus.

Pindaan 1965 pula berlaku selepas Singapura keluar dari Persekutuan pada 9 Ogos 1965. Pindaan ini menyesuaikan semula peruntukan yang berkaitan dengan Singapura, termasuk penghapusan rujukan kepada Singapura dalam Jadual Kesembilan serta penyesuaian bahagian kewangan. Walaupun perubahan ini kelihatan teknikal, ia menandakan satu titik penting – Sabah dan Sarawak menjadi satu‑satunya “negeri Borneo” dalam Persekutuan, menambah beban tanggungjawab Persekutuan untuk menghormati hak‑hak yang dijanjikan dalam MA63.

Catatan: MA63 mengandungi 11 Perkara utama, termasuk jaminan autonomi, pembahagian hasil, serta perlindungan budaya dan tanah adat.

🇲🇾 Peranan MA63 dalam Pembentukan Malaysia dan Pindaan 1963

MA63 bukan sekadar dokumen perjanjian; ia merupakan rangka kerja konstitusional yang menjadi “tulang belakang” pembentukan Malaysia. Seperti yang disampaikan oleh BERNAMA, Yang di‑Pertuan Agong Sultan Ibrahim menegaskan MA63 adalah asas utama pembentukan negara semasa pembukaan sidang Dewan Rakyat. Perjanjian ini menuntut:

• Pengiktirafan Sabah dan Sarawak sebagai “rakan sekutu” yang setara dengan negeri‑negeri Tanah Melayu.
• Perjanjian pembahagian hasil 40 % bagi Sabah dan Sarawak daripada hasil petroleum, hasil cukai, dan lain‑lain.
• Jaminan autonomi dalam bidang pendidikan, kesihatan, tanah, serta pengurusan sumber semula jadi.

Kerajaan MADANI pada 2026 mengangkat MA63 sebagai agenda nasional, bukan lagi isu wilayah semata‑mata. Menteri Hal Ehwal Sabah dan Sarawak, Datuk Mustapha Sakmud, menegaskan bahawa “Sabah dan Sarawak bukan ‘masuk’ Malaysia, sebaliknya bersama‑sama membentuk Malaysia” (Sinar Harian).

Platform rundingan utama kini ialah Majlis Tindakan Pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MTPMA63), dipengerusikan oleh Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim dengan Jawatankuasa Teknikal dipimpin oleh Timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Fadillah Yusof (Astro Awani).

⚖️ Kesan Pindaan 1965 terhadap Hak dan Autonomi Sabah Sarawak

Pindaan 1965 menegaskan kembali kedudukan Sabah dan Sarawak sebagai “negeri Borneo”. Namun, dalam amalan, beberapa hak yang dijanjikan masih belum direalisasikan sepenuhnya. Berikut adalah beberapa kesan utama:

• Perkongsian Hasil Petroleum: Tuntutan 40 % hasil masih dalam perbincangan. Bayaran interim Sabah meningkat drastik daripada RM26.7 juta setahun (sebelum 2022) kepada RM1.5 bilion pada 2026 (BERNAMA), tetapi masih jauh daripada 40 % yang diminta.
• Kuasa Pengurusan Sisa Terjadual: RUU Kualiti Alam Sekeliling (Pindaan) 2026 diluluskan, memberi Sabah dan Sarawak kuasa mengurus buangan terjadual di bawah Perkara 95C Perlembagaan (BERNAMA).
• Penyerahan Kuasa Infrastruktur: Penyerahan Pelabuhan Bintulu kepada kerajaan Sarawak menandakan langkah pemerkasaan aset strategik (Astro Awani).
• Perubahan Status Perlembagaan 1976: Pindaan 1976 menurunkan taraf Sabah dan Sarawak menjadi negeri‑negeri biasa, mengurangkan kuasa autonomi yang sepatutnya dijamin oleh MA63 (PMO).

Perselisihan utama kini berpusat pada hak petroleum. Menteri Undang‑Undang Azalina Othman Said menyatakan MA63 tidak mengandungi peruntukan mengenai pemilikan atau kawal selia minyak dan gas (FMT), manakala pemimpin GRS dan Ketua Menteri Sabah menegaskan sebaliknya (Sabah Baru News).

📑 Perbandingan Pindaan Perlembagaan 1963 dan 1965: Apa yang Berubah?

Berikut ialah ringkasan perbandingan utama antara pindaan 1963 dan 1965:

Aspek	Pindaan 1963	Pindaan 1965
Jadual Kesembilan	Menambah Sabah, Sarawak, Singapura sebagai “negeri Borneo” serta menetapkan hak‑hak khusus.	Mengeluarkan rujukan kepada Singapura; mengekalkan Sabah dan Sarawak.
Perkara 112‑C‑D	Memberi kuasa kewangan khusus untuk Sabah & Sarawak (geran khas, perkongsian hasil).	Tiada perubahan substantif; menyesuaikan formula selepas Singapura keluar.
Perkara 95C	Tiada – belum wujud.	Ditambah untuk memberi kuasa autonomi pengurusan buangan terjadual kepada negeri‑negeri Borneo.
Perkara 1(2)	Menetapkan “Borneo Utara” bersama Tanah Melayu sebagai “Malaysia”.	Tiada perubahan; tetap mengiktiraf Sabah & Sarawak.
Hak Autonomi	Jaminan luas – pendidikan, tanah, budaya, sumber asli.	Penekanan kepada aspek persekutuan‑negeri dalam pengurusan alam sekitar.

Walaupun perubahan 1965 kelihatan kecil, ia menandakan penekanan berterusan terhadap status unik Sabah dan Sarawak dalam persekutuan.

🗳️ Implikasi Politik Pindaan Perlembagaan terhadap Kedudukan Borneo

Politik MA63 menjadi medan perbincangan antara kerajaan persekutuan, negeri‑negeri Borneo, dan pelbagai kumpulan masyarakat. Implikasi utama termasuk:

1. Perwakilan Parlimen: Tuntutan satu pertiga kerusi Parlimen untuk Sabah dan Sarawak masih belum dipenuhi. Menurut Utusan Borneo, Sabah‑Sarawak kini menguasai kira‑kira 25 % kerusi, jauh daripada 33.4 % yang dijanjikan.
2. Rundingan Kuasa Kewangan: Peningkatan interim geran khas Sabah kepada RM1.5 bilion menunjukkan niat kerajaan MADANI, tetapi masih menimbulkan soalan mengenai kepastian 40 % perkongsian hasil (BERNAMA).
3. Pengurusan Sumber Asli: Petisyen Sarawak di Mahkamah Persekutuan (23 Feb 2026) menuntut penjelasan tentang kesahihan Akta Kemajuan Petroleum 1974, Akta Pelantar Benua 1966, dan Akta Perlombongan Petroleum 1966 (Utusan Borneo).
4. Hubungan Antara Negeri‑Negeri Borneo dan Persekutuan: Penyerahan Pelabuhan Bintulu dan RUU Kualiti Alam Sekeliling 2026 memperlihatkan pendekatan “issue‑by‑issue” bagi mengukuhkan kerjasama, bukan menjejaskan integriti persekutuan.

Kesemua faktor ini mencerminkan dinamika politik yang semakin kompleks, di mana kepentingan ekonomi, keadilan persekutuan, dan identiti negeri bersilang.

🔍 Analisis Perundangan: Sejauh Mana Pindaan 1963 dan 1965 Melindungi Hak Sarawak Sabah?

Analisis perundangan memerlukan pemeriksaan terperinci terhadap tiga lapisan utama: (1) Perjanjian MA63, (2) Pindaan Perlembagaan 1963 & 1965, dan (3) Undang‑Undang Persekutuan yang berkaitan (contoh: Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974, Akta Kemajuan Petroleum 1974).

1. Perjanjian MA63 – Dokumen yang didaftarkan di PBB pada 21 September 1970 (rujukan 10760) mengandungi 11 Perkara yang menegaskan hak autonomi, pembahagian hasil, dan perlindungan budaya. Walaupun tidak menyebut secara khusus “petroleum”, ia memberikan kerangka “kedaulatan sumber” yang boleh ditafsirkan secara meluas (BHESS).

2. Pindaan Perlembagaan 1963 – Menambah Jadual Kesembilan dan Perkara 112‑C‑D, yang memberi kuasa kepada Sabah dan Sarawak untuk menuntut geran khas serta mengatur pembahagian hasil. Perkara 112‑D khususnya menyatakan “kewajipan Kerajaan Persekutuan untuk membayar geran khas kepada Sabah dan Sarawak”.

3. Pindaan Perlembagaan 1965 – Menambah Perkara 95C yang memberi negeri‑negeri Borneo kuasa mengawal selia buangan terjadual. Ini menjadi asas kepada RUU Kualiti Alam Sekeliling (Pindaan) 2026, yang telah diluluskan (BERNAMA).

Berkenaan petroleum, terdapat percanggahan tafsiran:

• Interpretasi Kerajaan Persekutuan: Azalina Othman Said menyatakan MA63 tidak mengandungi peruntukan mengenai pemilikan atau kawal selia minyak dan gas.
• Interpretasi Negeri‑Negeri Borneo: Pemimpin GRS, Ketua Menteri Sabah Hajiji Noor, dan pemimpin Sarawak menegaskan MA63 menjamin hak sumber dan tidak boleh ditafsir sempit.

Mahkamah Persekutuan belum mengeluarkan keputusan akhir, menjadikan isu ini “titik tumpu” dalam perbincangan politik dan undang‑undang. Pihak berkuasa persekutuan, melalui Peguam Negara Tan Sri Mohd Dusuki Mokhtar, menegaskan komitmen untuk terus meneliti dan menyelesaikan isu‑isu yang masih terbuka (Astro Awani).

Secara keseluruhan, pindaan 1963 dan 1965 menyediakan landasan perundangan yang kuat, tetapi pelaksanaannya masih dipengaruhi oleh tafsiran politik dan keutamaan ekonomi.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Apakah MA63?

MA63 ialah Perjanjian Malaysia 1963 yang ditandatangani pada 9 Julai 1963 di London, menggabungkan Tanah Melayu, Sabah, Sarawak, dan Singapura menjadi Malaysia. Ia mengandungi 11 Perkara yang menjamin hak autonomi, pembahagian hasil, dan perlindungan budaya.

Apakah perbezaan utama antara pindaan 1963 dan 1965?

Pindaan 1963 menambah Jadual Kesembilan, Perkara 112‑C‑D, dan mengiktiraf status “negeri Borneo”. Pindaan 1965 mengeluarkan rujukan kepada Singapura serta menambah Perkara 95C yang memberi kuasa autonomi pengurusan buangan terjadual kepada Sabah dan Sarawak.

Mengapa hak petroleum menjadi isu kontroversi?

Kerajaan Persekutuan berpendapat MA63 tidak menyebut petroleum secara khusus, manakala negeri‑negeri Borneo menegaskan bahawa spirit MA63 menjamin hak sumber. Petisyen Sarawak di Mahkamah Persekutuan (23 Feb 2026) dan kenyataan GRS menonjolkan perbezaan tafsiran ini.

Berapa banyak geran khas yang telah dibayar kepada Sabah?

Sejak 2022, pembayaran interim meningkat daripada RM125.6 juta (2022) ke RM600 juta (2025‑2026), dan pada Mei 2026 diumumkan kenaikan kepada RM1.5 bilion, berbanding RM26.7 juta setahun sebelum 2022.

Apakah langkah seterusnya untuk melaksanakan MA63 sepenuhnya?

Kerajaan MADANI menumpukan usaha kepada MTPMA63, penubuhan papan pemuka status pelaksanaan MA63 (dijangka dapat diakses hujung bulan 2026), serta perbincangan berterusan mengenai petisyen petroleum, pembahagian hasil, dan penstrukturan semula kerusi Parlimen.

📝 Kesimpulan

MA63 tetap menjadi asas konstitusional yang menjamin hak Sabah dan Sarawak, namun pelaksanaannya masih dipengaruhi oleh perbezaan tafsiran undang‑undang, dinamika politik, dan keperluan ekonomi; usaha bersepadu melalui MTPMA63, pindaan perundangan, dan dialog berterusan menjadi kunci untuk merealisasikan janji‑janji asal perjanjian.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• BHESS – Perjanjian MA63 (Laman Rasmi)
• Parlimen Malaysia – Laman Rasmi
• Pejabat Perdana Menteri – Laman Rasmi
• Portal Rasmi Kerajaan Malaysia
• Astro Awani – Sumber Berita Rasmi

📍 Penafian

Maklumat dalam artikel ini disusun berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 dan tidak semestinya mencerminkan perkembangan selepas tarikh tersebut.